De opdracht van Memling was ongetwijfeld om de bewoners van de middeleeuwen extra angst te bezorgen.

‘Angstaanjagend mooi’ is een onderschatte emotie om het drieluik toe te lichten. Indrukwekkend in extenso, maar angstaanjagend wreed. Het Schilderij over Het Laatste Oordeel werd geschilderd door Hans Memling in Brugge in de 15e eeuw. De opdrachtgever van het schilderij was de rijke Italiaanse bankiersfamilie De Medici.

Het Laatste oordeel was een belangrijk thema in de religieuze beleving van die tijd, toen besliste enkel God over het leven na de dood, de symbolische Dag des Oordeels.

God zal oordelen (middenluik bovenaan), stervelingen werden gewogen door de aartsengel Michael in zijn balans (middenluik onderaan), en naar de hemel (linkerluik) of naar de hel (rechterluik) gestuurd. 

Madonna in de Kerk, Gemäldegalerie Berlijn

Madonna in de Kerk, Gemäldegalerie Berlijn

De Dag des Oordeels

Op het brede middenstuk is Christus afgebeeld, zittend op een regenboog, met zijn voeten op aarde, hij is omringd door 12 apostelen, samen met de Maagd Maria en Johannes de Doper.

Christus verschijnt in zijn apocalyptische gedaante, en kijkt de toeschouwer recht aan. Hij vertoont de 5 wonden van de kruisiging, op zijn beide handen en voeten, en de lanssteek in zijn zij, maar toch is hij afgebeeld in levende en normale toestand, met zijn ogen geopend en met een neutrale blik.

De lelie en het zwaard boven Christus staan symbool voor het leven en de dood, en verwijzen naar de hemel op het linker luik en de hel op de rechter luik.

Hans Memling

Aartsengel Michael

Op de onderste helft van het middenpaneel zien we de aartsengel Michaël als zielenweger, hij weegt de stervelingen in zijn weegschaal. Wie te licht werd bevonden, belandde in de hel, zoals de man in de rechter balans. Voor wie zwaar genoeg was, mocht naar de hemel, zoals de man in de linker balans. 

Hans Memling

Infernum

Op het rechter luik worden de verdoemden meegesleept door zwarte duivels naar de hel. In het dodenrijk worden ze gefolterd en in het eeuwig vuur van zwavel gestort. Bij het beest en de valse profeet zullen ze dag en nacht worden gepijnigd, tot in eeuwigheid.

Hans Memling
Hans Memling

Empyreum

Het linkerluik bevinden we ons in de hemel, we zien Petrus met de sleutel van het koninkrijk en hogerop, juist voor het kerkportaal de hemelpoort. Bij het betreden van het hiernamaals krijgen de gelukzaligen een nieuw kleed als teken van wedergeboorte, een nieuw leven dat in de hemel op aarde al begint.

Hans Memling
Hans Memling

Vrouwe Justitia

De hedendaagse afbeelding van Vrouwe Justitia geldt nog steeds als personificatie van het recht, de afbeelding is vaak te vinden op gerechtsgebouwen. De weegschaal weegt de bewijzen en getuigenissen tegen elkaar af, die in het voordeel of nadeel van de verdachte spreken. Het zwaard staat voor het vonnis dat wordt uitgesproken.

Reeds in 1537 schilderde Lucas Cranach gerechtigheid als naakte vrouw met zwaard en weegschaal, hier nog zonder blinddoek. De blinddoek staat voor de rechtspraak zonder vooroordelen, dat wil zeggen dat niet de personen worden gehoord en veroordeeld, maar slechts de feiten en daden.

Gerechtigkeit-1537