De Aanbidding van het Lam Gods bestaat nu ook in 3D fysieke sculpturen.

Het altaarstuk van de Sint-Baafskathedraal van Gent werd geschilderd door de gebroeders van Eyck rond 1430. Bijna 600 jaar later werd het in Brugge bijzonder exclusief herschapen in 3D door een groep professionele beeldende kunstenaars. 

Het Lam Gods is het beroemdste en grootste werk van de gebroeders van Eyck, het veelluik bestaat uit 12 panelen recto-verso, of 24 scènes.

In Musea Sculpta zijn de 2 grootste panelen van het open middenstuk gereproduceerd in 3D, met de aanbidding van het lam met de engelen, en de Heilige Drievuldigheid met God de Almachtige, de Maagd Maria en Johannes de Doper.

Ook de zijpanelen van het gesloten altaarstuk, met Adam en Eva, en de Annunciatie met de aartsengel Gabriël en de Maagd Maria, zijn gesculpteerd tot fysieke sculpturen.

Aanbidding van het Lam Gods, Jan van Eyck, open altaarstuk, Sint-Baafskathedraal Gent

Aanbidding van het Lam Gods, Jan van Eyck, open altaarstuk, Sint-Baafskathedraal Gent

Tot 1930 kon de bevolking het altaarstuk in open toestand slechts tweemaal per jaar bekijken, enkel op Pasen en Kerstmis.

Behalve op deze twee feestdagen kon je het veelluik enkel bezichtigen in gesloten toestand, kortom, alleen de scènes op de achterkant waren zichtbaar. Gedurende de gewone dagen bleven de vleugels gesloten.

De parels op de gewaden van God de Almachtige, de Maagd Maria en Johannes de Doper zijn hyperrealistisch. Je kan zelfs onderscheiden of het gaat om robijn, smaragd of een andere steensoort.

Uit botanische studies blijkt dat je in dit paneel meer dan 500 verschillende soorten planten en bloemen kan onderscheiden en herkennen.

Aanbidding van het Lam Gods, Jan van Eyck, gesloten altaarstuk, Sint-Baafskathedraal Gent

Aanbidding van het Lam Gods, Jan van Eyck, gesloten altaarstuk, Sint-Baafskathedraal Gent

Waarom wordt Jezus het Lam van God genoemd?

Toen Jezus in in het Oude Testament ‘het Lam van God’ werd genoemd, had dit betrekking op het feit dat Hij het perfecte en hoogste zondoffer was. Offergaven waren gebruikelijk in de oudheid, en Jezus was het ultieme “schuldoffer” van Christus, het Bijbelse offer dat God zou brengen als boetedoening voor de zonden van zijn volk.

Het doden van een lam en het aanbrengen van het bloed op de deurstijlen, zodat de engel des doods de mensen met dat “merkteken” kan waarschuwen, is de symbolische voorstelling van het verzoenende werk van Christus aan het kruis.

Elke ochtend en elke avond werd in de Tempel in Jeruzalem een lam geofferd voor de zonden van het volk. Hoewel de gedachte van een dergelijk systeem van offergaven vreemd lijkt in ons hedendaagse denken, begrijpen we wel de oorsprong van deze boetedoening. We weten dat de dood het gevolg van een zonde is, volgens de Bijbel althans … 

Aanbidding van het Lam, Jan van Eyck, open altaarstuk, Sint-Baafskathedraal Gent

Aanbidding van het Lam, Jan van Eyck, open altaarstuk, Sint-Baafskathedraal Gent

Lam Gods, de Maagd Maria, God de Almachtige en Johannes de Doper, open altaarstuk, Sint-Baafskathedraal Gent

Lam Gods, de Maagd Maria, God de Almachtige en Johannes de Doper, open altaarstuk, Sint-Baafskathedraal Gent

De vijgenblad-campagne

Oorspronkelijk waren Adam & Eva naakt, en ze schaamden zich niet voor elkaar. Pas na het eten van de verboden vrucht van de boom der wijsheid ontdekten ze goed en kwaad, en de daarmee gepaard gaande zonde en schaamte. Vóór het begaan van de erfzonde waren de eerste paradijsbewoners zich van geen ‘kwaad’ bewust en liepen ze naakt rond in de Tuin van Eden. Wat een zonde, toch?!

Veel bladeren zijn niet door de schilder aangebracht, maar veel later, toen men zich voor de afbeelding begon te schamen. Dat is bijvoorbeeld gebeurd bij de muurschildering van Michelangelo in de Sixtijnse Kapel.

Lam Gods, Adam en de zingende engelen, open altaarstuk, Sint-Baafskathedraal Gent

Lam Gods, Adam en de zingende engelen, open altaarstuk, Sint-Baafskathedraal Gent

Lam Gods, Eva en de musicerende engelen, open altaarstuk, Sint-Baafskathedraal Gent

Lam Gods, Eva en de musicerende engelen, open altaarstuk, Sint-Baafskathedraal Gent

Hoe het schaamhaar van Adam en Eva de geschiedenis van “Het Lam Gods” bepaalde.

In het Lam Gods bedekken Adam en Eva hun geslachtsdelen met de handen en een vijgenblad, maar hun genitale plukjes zijn niet verborgen. Een ondeugende Van Eyck trachtte aan de almachtige censuur te ontsnappen door naast het vijgenblad toch schaamhaar te schilderen. 

Het schaamhaar zorgde ervoor dat “Het lam gods” in zijn bestaan werd gecensureerd, overschilderd of verborgen. Het hoogtepunt van preutsheid was het jaar 1861. Toen kocht de Belgische staat de panelen met Adam en Eva die vervolgens naar een Brussels museum verhuisden.

Victor Lagye schilderde een kopie met een aangeklede versie van Adam en Eva. De originele panelen zijn later teruggeplaatst. Je kan de twee vervangpanelen nog steeds gaan bekijken, ook in de Sint Baafskathedraal in Gent.

Victor Lagye Adam
Jan van Eyck Adam
Jan van Eyck Eve
Victor Lagye Eve

De piemel-politie van de kerk

Naaktheid was in de Renaissance één groot taboe. Om te voldoen aan de wensen van de paus werden geslachtsdelen achteraf overschilderd met vijgenbladen. Volgens de Kerk moest bloot een functie hebben in het kunstwerk, zoals wanneer zondaars of Adam en Eva werden afgebeeld met ontblote genitalia.

De meest beruchte ‘piemel-hakker’ is Paus Innocentius X die tussen 1644 en 1655 zelfs beelden liet toetakelen die waren overgeleverd van de Grieken en de Romeinen. Sommige beelden hadden bijna 2000 jaar overleefd, maar werden door deze anti-naaktheid campagne alsnog beschadigd.

Het Vaticaan veranderde zo in een museum van vijgenbladen. Ergens in de krochten van de Vaticaanse Musea moet een kamer zijn waar alle afgehakte piemels worden bewaard. Deze kamer is één van de meest mythische plekken van het Vaticaan.

Al eens opgelet dat je nergens, maar dan ook nergens een schilderij of sculptuur zal tegenkomen van een naakte Christus aan het kruis? 

van Eyck 2020 een optische revolutie

Van 1 februari tot 30 april 2020 zijn alle schilderijen van de grootmeester te zien in het MSK Gent. Vanuit diverse hoeken van de wereld reizen de bewaarde kunstwerken naar het Museum voor Schone Kunsten. De Aanbidding van het Lam Gods staat centraal, het is trouwens de eerste maal dat het veelluik de Sint-Baafskathedraal verlaat. 

Closer to van Eyck van Eyck in gigapixels

Heel wat schilderijen van Jan van Eyck werden fotografisch vastgelegd op een digitaal platform, dankzij de fondsen van de beroemde oliebaron en kunstverzamelaar Jean Paul Getty. Op de gigapixelsite Closer to van Eyck, met een zoomfunctie tot op microscopisch niveau, kan je de werken tot op 100 miljard pixels bekijken.